Köy Enstitüleri’nin ruhu İzmir’de yaşatılıyor

İzmir Büyükşehir Belediyesi, Türkiye’nin aydınlanmasının en kıymetli adımlarından biri olan ve 1954 yılında kapatılan Köy Enstitüleri’nin anılarını Konak Tan Mahallesi’nde tarihi bir binada yaşatıyor.

Köy Enstitüleri’nin ruhu İzmir’de yaşatılıyor
Yayınlama: 23.03.2024
0
A+
A-


İzmir Büyükşehir Belediyesi, Türkiye’nin aydınlanmasının en değerli adımlarından biri olan ve 1954 yılında kapatılan Köy Enstitüleri’nin anılarını Konak Tan Mahallesi’nde tarihi bir binada yaşatıyor. Genç Türkiye Cumhuriyeti’nin eğitimli, çağdaş, çağdaş kuşaklar yetiştirme maksadının özgün projesi, Köy Enstitüleri Anı ve Kültür Evi’nde İzmirliler ile buluşmaya devam ediyor. 

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin Cumhuriyetin 100. yılında açılışını yaptığı Köy Enstitüleri Anı ve Kültür Meskeni ziyaretçilerini ağırlamaya devam ediyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Arşivi, Müzeler ve Kütüphaneler Şube Müdürlüğü ve Yeni Nesil Köy Enstitülüler Derneği işbirliğiyle hayata geçirilen “Köy Enstitüleri Anı ve Kültür Evi” genç Türkiye Cumhuriyeti’nin eğitimli, çağdaş, çağdaş bir jenerasyon yetiştirme maksadının özgün projesi olan Köy Enstitülerini bahis alıyor.  Konak Tan Mahallesi’nde bulunan anı meskeni, periyodun Köy Enstitüleri’nde okuyan öğrenciler tarafından yapılan, kullanılan araç ve gereçler, tarihi doküman, fotoğraf ve kayıt defterlerinin yanı sıra 600 kitap ve dijital kütüphanesiyle gelen ziyaretçilerin ilgi odağı olmaya devam ediyor. 

Dünya üzerindeki nadir eğitim modellerinden birisi 

Köy Enstitüleri Anı ve Kültür Konutu sorumlusu Özgür Ceylan, anı ve kültür meskeninin yapıldığı binanın evvelki durumunun epey makus olduğunu, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin binayı restore ettiğini hatırlattı. Ceylan, “Bu gördüğünüz anı ve kültür meskeni, Yeni Jenerasyon Köy Enstitülüler Derneği ile birlikte yaklaşık 2 yıl öncesinde başlayan bir araştırmanın standa dönüşmüş halidir. Burada hem Köy Enstitülerinde okumuş öğrencilerin öykülerini hem de Köy Enstitülerinin kuruluş sürecine kadar birden fazla şeyi görmeniz mümkün. Dünya üzerindeki seçkin eğitim modellerinden birisi olan Köy Enstitüleri, yaparak ve yaşayarak öğrenme metodu üzerine kuruluyor. Zira yüzde 80 okuma ve yazması olmayan bir ülkeden bahsediyoruz ve köylerde bu oran daha da düşüyor. Köylerde tıpkı formda okuma yazma bilen çocuklara eğitim verilip tekrar köylerinde öğretmen olmaları sağlanıyor. Anı meskenine birinci başta Köy Enstitüleriyle direkt ilişkisi olan ziyaretçiler geldi ancak vakit içerisinde ziyaretçi kitlesi genişledi. Lakin en ağır ilgiyi de öğretmenlerden görüyoruz. Bu da bizi daha çok keyifli ediyor” dedi. 

Muhakkak bir müzik aleti çalıyorlar, yabancı lisan biliyorlar

Dönemin Yüksek Köy Enstitüsü mezunlarından Mustafa Acar’ın kızı Ayşe Berrin Bayus ise bir aktiflik sırasında tesadüfen Yeni Jenerasyon Köy Enstitüsü Derneği ile karşılaştığını ve babasından kalan anıları Köy Enstitüleri Anı ve Kültür Evi’ne bağışladığını belirtti. Anı meskeninde babasına ilişkin valizi de gösteren Ayşe Berrin Bayus, “Babam Mustafa Acar Ankara Hasanoğlan Köy Enstitüsü’ne gitmiş ama orada bir bina bile yokmuş. Dersleri birinci etapta çadırlarda işlemişler. Ortada bir bina bile yokken okullarını kendileri yapıp o koşullarda tarih, kimya, fizik üzere dersleri okuyorlar. Lakin kendilerinden öteki bir şey de istiyorlar. Yalnızca eğitilmesi gereken çocuklar değil, eğitilmesi gereken bir toplum da var diyorlar. Bu yüzden okullarında arıcılık, hayvancılık, terzilik, çiftçilik, marangozluk, terzilik, halı dokuma üzere zanaat eğitimleri de var. Bu vasıfları edinmelerini istiyorlar ki gittikleri köyde kasabada evvel çocuğu eğitsin, sonra gidip halkı eğitsinler. 1940’ların Türkiye’sinden bahsediyorum, yüzlerce kitap okumuşlar. Kesinlikle bir müzik aleti çalıyorlar, yabancı lisan biliyorlar, spor yapıyorlar. Ben babamı daima nasıl hatırlıyorum biliyor musunuz? Ders vakti derste, ders olmadığı vakitlerde teneffüste bahçede çocuklarla. Ben hiçbir vakit babamın öğretmenler odasına gittiğini bile hatırlamıyorum.  Bir bakarsınız çocuklarla bahçede voleybol oynar, bir bakarsınız atölyeye gitmiş uçak modelleri yaparlar.  Kendisiyle gurur duyuyorum ve ona layık olmaya çalışıyorum” dedi.  

“O hafta ne yapıldıysa daima birlikte konuşup tartışıyorlar” 

Emekli olduktan sonra üretmeye devam etmeyi de babasından öğrendiğini belirten Ayşe Berrin Bayus, “Çünkü onun birinci şartı daima oydu. Herkes burayı merak etmeli, zira o okullarda şu an olmayan bir şey yapılıyordu. Hafta sonu okul temizlikçisinden tutun müdürüne kadar o hafta ne yapıldıysa daima birlikte konuşup tartışıyorlar. Bütün ters fikirler demokratik bir ortamda konuşup bir karar alıyorlar, aslında biz şu an onu yapsak arbedeler, gürültüler olmaz” diye konuştu. Ayşe Berrin Bayus, Köy Enstitüleri Anı ve Kültür Evi’ni hizmete açtıkları için de İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne teşekkür etti. 

Eğer Köy Enstitülerini kapatmasalardı… 

Bağışçılardan Ahmet Gürel, İzmir için Köy Enstitüleri Anı ve Kültür Evi’nin çok değerli olduğunu, zira Türkiye’de öbür bir yerde örneğinin bulunmadığını söyledi. Birkaç belediyenin denediğini lakin başaramadığını belirten Gürel, ”İzmir Büyükşehir Belediyesi burayı kıymetlendirdi. Bu binanın içinde Köy Enstitülerinin torunları geziyor. Şunu da belirtmek istiyorum, Köy Enstitüleri yalnızca öğretmen yetiştirmiyordu. Otomobil tamirciliğinden tutun kaynakçılığa kadar öğrenen öğrenciler vardı. Birebir vakitte tabiplerimiz da vardı. Şayet Köy Enstitüleri’ni kapatmasalardı ilerideki süreçte üniversiteye dönseydi ülkede karanlığa dair bir şey kalmayacaktı” formunda konuştu.

Araştırma yapmak isteyenler için sağlam bir kaynak

Türkiye’nin eğitim sıkıntıları üzerine uzun müddettir çalışmalar yürüttüğünü belirten bir öbür bağışçı Bekir Özgen ise “1970 yılından beri Köy Enstitüleri üzerinde çalışıyorum. Eğitim kavramı çok geniş lakin eğitim tarihimizde Köy Enstitüleri’nin ayrıcalıklı bir yeri var. Onun da düzgün bilinmesinde fayda var. Hem şimdiki gençlerimiz için hem yarınki nesiller için bunun bilinmesi gerekiyor. Köy Enstitüleri ile ilgili bilhassa akademik manada araştırma yapmak isteyen ve bu kanıyı yaymak isteyenler için sağlam bir kaynak burası” diye kaydetti. 

Böyle bir Anı Meskeni bırakın Türkiye’yi dünyada tektir

Köy Enstitüleri vaktinde 4,5 yıl köy öğretmenliği yapan Mevlüt Kaplan, Türkiye’de İzmir’in birçok alanda birincilerin başşehri olduğunu belirterek, “İzmir’i bu açıdan çok severim. 1959 yılında İzmir’e geldikten sonra 23 yıl misyon yaptım. Ben özel olarak da bu türlü bir anı meskenini kurduğu için şahsen liderimiz Tunç Soyer’e teşekkür ederim. Cumhuriyetin 100. yılında bu türlü bir anı konutu yapılması bırakın Türkiye’yi dünyada tektir. Ben bu durumdan ötürü çok memnunum. Baktığım gördüğüm kadarıyla bu anı konutu Türkiye’de hiç bir vilayet ve ilçede yok. Bizim en çok istediğimiz şeylerden biri buydu, sahip çıkılsın istedik ve Tunç lider sesimizi duydu” dedi.

Burası bir başlangıç

Yeni Nesil Köy Enstitüleri Genel Lideri Gökhan Bal, Köy Enstitüleri Anı ve Kültür Konutu projesi için İzmir Büyükşehir Belediye Lideri Tunç Soyer ile masaya oturduklarını ve projeyi gerçekleştirdiklerini söz ederek, “Köy Enstitüleri ile ilgili ülkemizde sempozyumdan tutun söyleşilere kadar birçok şey yapıldı ancak lokal idare seviyesinde Köy Enstitüleri ismini taşıyan bir merkez kurulmadı. Biz şimdiki nesiller geçmişte nelerin yapıldığını, nasıl bir eğitim sürecinden geçildiğini görsün istedik ve İzmir Büyükşehir Belediyesi bu görüşümüzü önemsedi. İzmirliler çok rahatlıkla gelip artık burada dijital görüntülerle geçmişte yapılan her türlü eğitimi görebiliyorlar. Unutturulmak istenen tarih de burada yine canlandırıldı. Biz bu ulusal gerçeği derneğimiz olarak Türkiye’ye yaydığımızı da düşünüyoruz. Beşerler sahip çıkıyor. Burası bir başlangıç” formunda konuştu.

Öğrencilerin tahta bavulundan mandolinine dev arşiv 

Köy Enstitüleri Anı ve Kültür Meskeni, Türkiye Cumhuriyeti’nin aydınlanmasının temel taşı olan Köy Enstitülerinin yeri ve ehemmiyetine dair içerikleri bir ortaya getirdi. Cumhuriyet Dönemi’nin birinci yıllarında temel eğitim, köy öğretmenleri, Köy Enstitülerinin kurucuları, mezunları ve günümüze kalanlar Anı Evi’nin temasını oluşturdu. Bağışçılardan periyodun ruhunu yansıtan çeşitli nesne, doküman, fotoğraf ve gibisi gereç derlendi. Bağışlanan nesneler ortasında; şahsen Köy Enstitüsü öğrencileri tarafından yapılmış ya da kullanılmış tahta bavul, saat, tuğla, mandolin, mandolin kutusu, rozet, marangoz rendesi üzere ders araçları yer alıyor. Ayrıyeten bağış yoluyla edinilen ve APİKAM arşivinden derlenen tarihi evrak, diploma, günlük, kayıt defterleri, ders notları, yepyeni baskı fotoğraflar üzere malzemeler de Anı Evi’nde ziyaretçilerin beğenisine sunuluyor.

Bilim insanları için dünya ölçeğinde bir kaynak

Köy Enstitüsü Anı ve Kültür Evi’nde bir araştırma kütüphanesi ve bir de dijital arşiv sistemi kuruldu. Kütüphanede yer alan tamamı Köy Enstitülerini bahis alan 600 kitap ve dijital arşive aktarılan 300’den fazla gereç ile Köy Enstitüleri alanında çalışan araştırmacılara bedelli bir bilgi tabanı sağlıyor. Bu data tabanına ziyaretçiler Anı Evi’nde yer alan tabletlerden ulaşabiliyor. Ayrıyeten anı konutunda tüm bağışçıların biyografi ve dijital dokümanlarına ulaşılabilecek bir kiosk ekranı da bulunuyor. Böylece Köy Enstitüleri Anı ve Kültür Meskeni, yalnızca İzmir’de değil Türkiye ve dünya çapında Köy Enstitüleri alanında araştırma yapan akademisyen, tarihçi ve araştırmacılar için değerli bir müracaat merkezi vazifesi de görüyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Bir Yorum Yazın

Ziyaretçi Yorumları - 0 Yorum

Henüz yorum yapılmamış.